جەڭىسبەك ورالتاي بىلوگى

版权声明：转载时请以超链接形式标明文章原始出处和作者信息及本声明
http://jengisbek.blogbus.com/logs/38358776.html

يدەيانىڭ ءولۋى

يدەيانىڭ ءولۋى ەكى تۇرلى جاعدايدا جۇرىلەدى؛ءبىرى بۇرىننان يدەياسى جوق،باسقالاردىڭ دەگەنى بويىنشا ءومىر سۇرۋ.ەكىنشىسى،ءمالىم يدەيادان بەزىنىپ،باسقا ءبىر تۇرلى سەنىمگە،يدەياعا ولەردەي تابىنعاندار....

مەن بۇل ماقالانى جازاردان بۇرىن ءدال وسى جونىندە تۇرلى قايشىلىقتى كوڭىل كۇيدە بولعان ەدىم.ءبىراق،ايلانىپ كەلىپ،بۇنىڭ ونشالىقتى كۇردەلى دۇنيە ەمەس ەكەنىن بايقادىم.

بىرەۋلەر مىناداي ءبىر كوزعاراستى كوتەرىپ شىقتى.وندا تاريحتاعى تەڭدەسسىز يىمپەريالاردىڭ قۇرىپ-جوعالۋى،استە ولاردىڭ اسكەري نەمەسە مەمىلەكەت كۇشىنىڭ السىزدىگىنەن بولعان ەمەس.قايتا ولاردىڭ ۇستانعان يدەياسىندا ءومىرشەڭدىك بولماعاندىقتان.ولاردىڭ ۇستانعان يدەياسىندا ءومىرشەڭدىك بولماعاندىقتان،باسىم كوپ ءبولىم ادامدار ولارعا ىلەسپەگەن،نەمەسە مۇلدە نەمقۇرايدى قاراعان.سوندىقتان،ولاردى كۇشتى جاۋ ەمەس،الدىمەن ءوز ىشنەن ويسىراي باستاعان،سوڭىنان ونى قارسىلاستارى وپ-وڭاي عانا تالقانداپ جىبەردى.مەن ەگەر وسى تاقىرپتى وسىنداي تاسىلمەن تۇسىندىرسەم،ءبالكىم ماقساتىما دا جەتكەن بولار ەدىم.

سونان كەيىن،تاريحقا ايگىلى بىرنەشە ادام،تىم ۇزاق سول ءبىر مەزگىلدەردىڭ وزىندە،«ەل باسقارۋ»دەگەن كىتاپتار جازعان.سول كىتاپتاردىڭ،تام-تۇمداپ بىزگە جەتكەن پاراقتارىنان اۋدارىلعان مازمۇندارعا قاراعاندا-اق،ولاردىڭ ەل باسقارۋدا ەڭ الدىمەن ايىرقشا كوزدە ۇستاعانى،تاعىدا سول«يدەيا»بولعان.ولار''ەڭ الدىمەن ادامداردىڭ يدەياسىن بىرلىككە كەلتىرۋ كەرەك''دەپ،ءبىر اۋىزدان قاراعان.ءارى تاريحتا وسى ادامدار وزدەرىنىڭ قۋاتتاماسىن زاماندار بويى جالعاستىرىپ ،ەل بيلەۋشىلەرىنە ۇسىنعان....سونىمەن''مىڭ جىلدىق فيلوسوفيا''جارىققا شىققان.مىنە كەيبىر ەلدەردىڭ،ۇلتتاردىڭ ءومىر سۇرۋى مەن دامۋىنا،وسى قاراپايىم قاعيدالار ايىرقشا رول اتقارعان.

سوندىقتان،مەن يدەيا تۋرالى كوزعاراسىمدى وسى ماقالانىڭ ەڭ تۇپكىلكتى ماقساتى ەتۋگە بەكىپ وتىرمىن.

قالاي دەسەڭدە،مەن بىزدە يدەيا  جوق دەمەيمىن.بىزدە يدەيا بار،ميسالى،كاسىبىمىزدى دامىتا بەرگىمىز  كەلەدى،شارۋاشىلعىمىزدى شالقىتىپ كوبىرەك اقشا تاپساق دەيمىز،اسكەرگە قاتىناسساق،ودان ۇلكەن ساردار بولساق دەيمىز...سول سىقىلدى دارىگەر،ادۆاكات،يىنجەنەر،وقتۋشى،ۇشقىش،پويەز جۇرگىزۋشى.......بولساق دەيمىز.وتە جاقسى.بۇنداي يدەيالار  قالايدا بىزدىڭ قولداۋىمىزعا تاتيدى.شاپالاق سوعاسىڭ،جىمىيىپ كۇلەسىڭ،ەرتەڭىڭدى ويلاپ رازى بولىپ قالاسىڭ...قانداي جاقسى!

سونان بايقاپ جۇرىپ،كەنەت جابىعا قالاسىڭ.وۋ!..دەيسىڭ،مەن قاتەلەسپپىن!اتتەڭ!مەن قاتە  ويلاپپىن،مەن جەتەسىزبىن!دەپ زار ەڭىرەيسىڭ.مىنە وسىدان كەيىن كوڭىلىڭ  سالقىن تارتا قالادى.

شىنىندا سەن راسىندا قاتەلەستىڭ.تەك ءومىر سۇرۋدىڭ فورماسىن ءبىلۋ ،ول يدەيا ەمەس ەكەن.قايتا،قالايءومىرسۇرۋ كەرەك،كىم  بولىپ ءومىر سۇرۋ كەرەك،كەيىنگى ادامدار قالاي-قالاي،بۇگىنگى ادامداردىڭ ارمان-مۇراتىن جالعاستىرادى....وسىنداي كوپ اڭگەمەگەدە جاۋاپ بەرۋ كەرەك.مىنە وسىدان كەيىن،ادامداردا'' يدەيا'' دەگەن ۇعىم پايدا بولدى،شنىن ايتقاندا،ادامدارعا يدەيا كەرەك بولدى.

ەندى قىسقاسىن ايتقاندا،بىزدە ەكى تۇرلى عانا ادامدار ءومىر سۇرىپ جاتىر،ءبىرى يدەياسى جوق ادامدار مەن يدەياسى بار ادامدار عانا.ال يدەياسى  بار  ادامداردا ۇلكەن اۋىتقىۋ بار.بىزگە كەرەگى اباي،سوكىرات،اريستوتەل،كۇڭزى،مىڭزى سىقىلدى يدەيا ۇلگىسى ەدى.ودان باسقا دانەڭە دە ەمەس.بۇگىنگى تۋىلىپ جاتقان كيكىلجىڭدەردىڭ باسى دا ،سىرى دا وسىندا جاتىر.

ۇلۋدىڭ قابىعى تەڭىز جاعاسىندا ،ساۋدىراپ جاتادى،ال دەنەسى باياعىدا-اق،تاعى ءبىر قابىق جاساپ الادى.ءبىز ءاسىلى وسىلاي ءومىر سۇرۋمىز كەرەك ەدى!